به گزارش مشس فارس، اورنگ ایلامی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز، در نشستی خبری به تشریح عملکرد برجسته معاونت متبوع خود در حوزههای مختلف پرداخت. این گزارش جامع که در آستانه ورود به فصل سرما ارائه شد، نشاندهنده یک رویکرد چندوجهی و فعال در مدیریت سلامت عمومی استان فارس است. مهمترین محورهای گزارش وی شامل کسب رتبه برتر کشوری در رسیدگی به شکایات سامانه ۱۹۰ در نیمه اول سال ۱۴۰۴، آغاز پویش «نان و سلامت» برای ارتقای کیفیت نان مصرفی، توزیع ۶۰ هزار دُز واکسن آنفلوآنزا و گسترش خدمات سلامت روان اجتماعی بود. ایلامی تأکید کرد که این دستاوردها نتیجه همافزایی نیروهای بهداشتی و مشارکت فعال جامعه در نظارتهای مردمی است.
۱. نان و سلامت عمومی؛ فراخوان برای گزارش تخلفات
نان به عنوان یکی از اصلیترین منابع تأمین انرژی و مواد مغذی برای اکثر خانوارهای ایرانی، نقشی حیاتی در سبد غذایی روزانه ایفا میکند. معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز، اورنگ ایلامی، با تأکید بر اهمیت کیفیت این محصول استراتژیک، برنامههای نظارتی ویژهای را تشریح کرد.
ایلامی بر اهمیت حیاتی مصرف نان کامل و سرشار از فیبر برای پیشگیری از بیماریهای مزمن غیرواگیر مانند دیابت نوع دو، بیماریهای قلبی-عروقی و برخی اختلالات گوارشی تأکید کرد. وی توضیح داد: «نان سفید که فرآوری بیش از حد شده و سبوس آن جدا گردیده است، ارزش غذایی پایینی دارد و مصرف آن میتواند زمینهساز افزایش ریسک فاکتورهای متابولیک در جامعه باشد.»
پویش «نان و سلامت» و نظارت مردمی:
در راستای ارتقای کیفیت نان مصرفی، پویش «نان و سلامت» رسماً آغاز به کار کرده است. هدف اصلی این پویش، نظارت دقیق بر فرآیند تولید، نگهداری و توزیع نان در سطح استان است.
ایلامی از شهروندان خواست تا در صورت مشاهده هرگونه تخلف در تولید نان، به ویژه مواردی مانند:
- کتمان میزان سبوس یا استفاده از سبوس پودری و تصفیهشده به جای سبوس کامل.
- استفاده از جوش شیرین بیش از حد مجاز.
- رعایت نکردن بهداشت فردی و محیطی در نانواییها.
این تخلفات را سریعاً از طریق سامانه ۱۹۰ (مرکز بهداشت) گزارش دهند. وی افزود که گزارشهای مردمی بلافاصله توسط بازرسان دانشگاه علوم پزشکی شیراز پیگیری شده و نانواییهای متخلف تحت نظارتهای شدیدتر قرار خواهند گرفت.
عملکرد در رسیدگی به شکایات:
در حوزه پاسخگویی و نظارت، معاونت بهداشت شیراز عملکردی درخشان از خود به نمایش گذاشته است. ایلامی اعلام کرد: «در نیمه اول سال ۱۴۰۴، معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز موفق به کسب رتبه برتر کشوری در رسیدگی به شکایات ثبت شده در سامانه ۱۹۰ شد. این دستاورد نشاندهنده سرعت و دقت در پاسخگویی به دغدغههای بهداشتی مردم است و هدف ما حفظ و ارتقای این سطح از پاسخگویی است.»
۲. دستاوردهای نظارتی و محیطی: از کارگر تا محیط زیست
معاونت بهداشت در کنار حوزه بهداشت فردی، تمرکز ویژهای بر بهداشت محیط، حرفهای و مدیریت بحرانهای زیستمحیطی مرتبط با سلامت داشته است.
بهداشت حرفهای و ایمنی کارگران
با هدف کاهش آسیبهای شغلی و ارتقای سطح سلامت نیروی کار استان فارس، اقدامات زیر به اجرا درآمده است:
- توسعه زیرساختهای کارگری: تعداد ۳۰ خانه بهداشت کارگری در مناطق صنعتی و کارگاههای بزرگ استان افتتاح گردید. این خانهها وظیفه ارائه خدمات اولیه بهداشتی، واکسیناسیون و آموزشهای ایمنی شغلی را بر عهده دارند.
- ایستگاههای بهگر: همچنین ۱۰ ایستگاه بهگر (بهداشتگر) در کارگاهها و محیطهای پرخطر راهاندازی شد تا نظارتهای لحظهای بر رعایت پروتکلهای ایمنی صورت گیرد.
- پایش شنوایی: در یک برنامه جامع، وضعیت شنوایی ۳۵۰۰ کارگر شاغل در محیطهای با آلودگی صوتی بالا پایش و ارزیابی شد تا اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از کمشنوایی شغلی انجام شود.
مدیریت پسماند و ایمنی آب
مدیریت صحیح پسماندهای پزشکی و حصول اطمینان از سلامت منابع آب شرب، از ارکان اصلی سلامت عمومی محسوب میشوند.
- پسماندهای مراکز درمانی: در راستای کنترل دفع پسماندهای عفونی و خطرناک مراکز درمانی کوچک که قادر به دفع استاندارد نیستند، دو پروانه بهرهبرداری برای شرکتهای تخصصی بیخطرساز پسماند صادر گردید. این امر تضمین میکند که پسماندها پیش از دفع نهایی، به روشهای ایمن و مطابق استاندارد (مانند اتوکلاو یا مایکروویو) بیخطرسازی شوند.
- ایمنی آب: برای اطمینان از کیفیت آب مصرفی خانوارها، در نیمه اول سال، ۱۱ گواهی ایمنی آب شهری و روستایی صادر شد. این گواهیها مستلزم گذراندن موفقیتآمیز آزمایشهای میکروبی و شیمیایی منظم نمونههای آب در ایستگاههای تصفیه و منابع تأمین است.
برخورد قاطع با تخلفات زیستمحیطی کشاورزی
یکی از مهمترین چالشهای بهداشتی در حوزه کشاورزی، استفاده از منابع آبی آلوده برای آبیاری محصولات غذایی است که مستقیماً سلامت جامعه را تهدید میکند.
- نظارت بر آبیاری نامتعارف: یک گروه همپوشان متشکل از کارشناسان بهداشت محیط، جهاد کشاورزی و نماینده قضایی برای رسیدگی به آبیاری مزارع با آبهای نامتعارف (مانند فاضلاب تصفیه نشده یا آبهای حاوی فلزات سنگین) تشکیل شد.
- در نتیجه این اقدامات نظارتی دقیق، محصولات کشاورزی کشت شده با آبهای آلوده در سطح ۱۱۴۰ هکتار از مزارع شناسایی و طبق قانون، از چرخه مصرف انسانی خارج و امحاء گردید. همچنین، ۷۵ متخلف اصلی که عمداً اقدام به استفاده از این منابع آبی کرده بودند، جهت اعمال مجازاتهای قانونی به مراجع قضایی معرفی شدند.
۳. سلامت روان و آموزش اجتماعی
سلامت روان جامعه به عنوان یک مؤلفه کلیدی در ارتقای کیفیت زندگی، مورد توجه ویژه معاونت بهداشت قرار گرفته است.
مراکز تخصصی سلامت روان «سراج»
مراکز تخصصی سلامت روان «سراج» به عنوان مراکز سرپایی و بستری سطح تخصصی، نقش مهمی در درمان اختلالات روانی پیچیده ایفا میکنند.
- آمار درمان: تا تاریخ گزارش، تعداد ۵۴۵۹ بیمار با طیف وسیعی از اختلالات روانی در مراکز تخصصی «سراج» در شهرهای شیراز، داراب، کازرون و مرودشت تحت ارزیابی، مشاوره و درمان دارویی قرار گرفتهاند. تمرکز این مراکز بر کاهش بار بیماریهای روانی مزمن در سطح جامعه است.
آموزشهای خود مراقبتی و سفیران سلامت
آموزش بهداشت در سطح جامعه، سنگ بنای پیشگیری اولیه است.
- سفیران سلامت خانواده: شبکه سفیران سلامت خانواده به عنوان بازوی اجرایی آموزشهای بهداشتی در سطح محلات، فعالتر از گذشته عمل کرده است. در این دوره، ۵۷ هزار سفیر سلامت خانواده آموزشهای لازم در خصوص تغذیه سالم، بیماریهای واگیر و غیرواگیر، و اهمیت واکسیناسیون را فرا گرفته و آن را به هزاران خانوار منتقل کردهاند.
- آموزش دانشآموزان: در حوزه سلامت نوجوانان، بیش از ۹۰ هزار دانشآموز آموزشهای لازم در حوزه خودمراقبتی، پیشگیری از اعتیاد و مدیریت استرس را دریافت کردهاند که این امر به تقویت سواد سلامت نسل آینده کمک میکند.
۴. اقدامات پیشگیرانه فصل سرما
با ورود به فصول سرد سال، دغدغههای بهداشتی پیرامون بیماریهای تنفسی و آنفلوآنزا افزایش مییابد. معاونت بهداشت شیراز تمهیدات لازم را برای مدیریت این دوره اتخاذ کرده است.
توزیع گسترده واکسن آنفلوآنزا:
برای کاهش بار بیماری و جلوگیری از عوارض شدید ناشی از عفونتهای تنفسی، اقدامات واکسیناسیون تشدید شده است.
- تاکنون ۶۰ هزار دُز واکسن آنفلوآنزا در سطح استان فارس، به صورت رایگان در مراکز خدمات جامع سلامت به گروههای پرخطر (شامل سالمندان، افراد دارای بیماریهای مزمن تنفسی و قلبی، زنان باردار و پرسنل کادر درمان) تزریق شده است.
تأکید بر پروتکلهای تنفسی:
ایلامی بر اهمیت رعایت اصول پیشگیری در محیطهای بسته تأکید کرد و توصیههای زیر را مطرح نمود:
- تهویه مناسب: ضرورت باز نگه داشتن پنجرهها و ایجاد جریان هوا در محیطهای کاری، آموزشی و خانگی برای کاهش غلظت ویروسهای معلق در هوا.
- استفاده از ماسک: توصیه اکید به استفاده از ماسکهای تنفسی در فضاهای شلوغ و اماکن سرپوشیده که امکان فاصلهگذاری فیزیکی میسر نیست.
- خودداری بیماران علامتدار: تأکید بر اینکه بیماران دارای علائم تنفسی (تب، سرفه، گلودرد) باید از حضور در تجمعات و محیطهای کاری پرجمعیت پرهیز کنند تا زنجیره انتقال بیماریهای فصلی شکسته شود.
۵. توسعه زیرساختها و توسعه نیروی انسانی
ارتقای خدمات بهداشتی مستلزم توسعه زیرساختهای فیزیکی و همچنین افزایش ظرفیت منابع انسانی است.
توسعه مراکز تخصصی:
- پیشگیری از هاری: مرکز شماره ۲ مراقبت حیوانگزیدگی و پیشگیری از هاری در شهرک گلستان شیراز افتتاح گردید. این مرکز تخصصی به منظور کاهش زمان انتظار و افزایش دسترسی سریع به خدمات پیشگیری پس از مواجهه (PEP) با هاری تأسیس شده است.
- غربالگری شنوایی نوزادان: پوشش خدمات غربالگری شنوایی نوزادان به طور چشمگیری افزایش یافته است. تعداد مراکز اختصاص یافته به این امر به ۳۲ مرکز رسیده است که این امر موجب افزایش پوشش غربالگری به ۹۵ درصد نوزادان استان فارس شده است. تشخیص زودهنگام کمشنوایی، کلید موفقیت در توانبخشی کودک است.
جذب نیروی انسانی:
در راستای تقویت تیمهای بهداشتی در مناطق شهری و روستایی، فرآیند جذب نیروهای متخصص تکمیل شد:
- تعداد ۱۸۷ بهورز جدید پس از طی مراحل جذب و آموزشهای تخصصی، به سیستم بهداشت استان فارس ملحق شدند تا خدمات اولیه بهداشتی در خانههای بهداشت روستایی را تقویت کنند.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز، در پایان سخنان خود، مجموعه اقدامات انجام شده در حوزههای نظارت بر مواد غذایی، بهداشت حرفهای، سلامت روان و زیرساختها را بیانگر عزم جدی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در ارتقای سلامت پایدار، پیشگیری موثر و پاسخگویی مسئولانه به نیازهای بهداشتی مردم استان فارس دانست. وی ابراز امیدواری کرد که با تداوم این رویکرد جامع، شاخصهای سلامت استان در سالهای آتی شاهد جهشهای بیشتری باشند.
